Ruchome



więcej

Nieruchome



więcej

Archeologia



więcej
 

Opolszczyzna, teren geograficznie należący po części do Śląska Dolnego i do Śląska Górnego, to ziemia, na której przez wieki rozwijały się różnorodne kultury, tworzone przez wiele społeczeństw w pradziejach i w średniowieczu, oraz narodowości w czasach nowożytnych i współczesnych. Płynąca przez środek tej ziemi Odra wraz z licznymi dopływami, i położonymi wzdłuż nich żyznymi glebami oraz dużymi połaciami lasów, to środowisko przyjazne człowiekowi dawniej i obecnie. Warunki te przyczyniły się do penetracji tego terenu, tak przez najeźdźców, jak i przez kupców i osadników. Dlatego obszar dzisiejszej Ziemi Opolskiej nasycony jest pradziejowymi i średniowiecznymi zabytkami archeologicznymi. Ówcześni mieszkańcy zostawili po sobie bardzo liczne ślady: obozowiska i osady mieszkalne, osady produkcyjne i inne pracownie, gdzie wytwarzali produkty potrzebne do codziennego życia, cmentarzyska, a także stałe obiekty obronne w postaci grodów, kasztelani, strażnic i obozów refugialnych.

Stanowiska archeologiczne, pozostałości egzystencji i działalności człowieka w pradziejach i średniowieczu, są najliczniejszą grupą zabytków nieruchomych. Wraz z obiektami architektonicznymi oraz przyrodą stanowią ważny element krajobrazu kulturowego Opolszczyzny. Rozpoznanie i zabezpieczenie tego dziedzictwa archeologicznego jest ciągłym wyzwaniem dla opolskiej służby konserwatorskiej. Bowiem nasza wiedza o tych zabytkach, wynikająca tylko z prospekcji powierzchniowych, bez sondaży i przeprowadzenia rozpoznania wykopaliskowego, jest niewielka. Ponieważ zdecydowana większość obiektów archeologicznych zalega pod warstwą humusu ornego i głębiej, to ta „niewiedza” o zabytku archeologicznym jest normalnym stanem wiedzy o stanowisku archeologicznym.

Archeologiczne dziedzictwo kulturowe to ważny element dziedzictwa kulturowego, ale niestety element nieodnawialny. Raz zniszczone stanowisko archeologiczne nie może być przywrócone do istnienia, a liczba stanowisk archeologicznych i zabytków jest skończona, chociaż nieznana. Wielu ludzi nie ma świadomości, że zasoby dziedzictwa archeologicznego nie są odtwarzalne, tak jak obiekty architektoniczne. Specyfika zabytków archeologicznych powoduje, że działania związane z ich zarządzaniem (tworzenie rejestru, ewidencji, przedstawianie w studiach gminnych i uzgadnianie w planach zagospodarowania przestrzennego) są końcowym elementem polityki konserwatorskiej. Wcześniej należy odpowiednio zewidencjonować, czyli odkryć, rozpoznać i zadokumentować zasób archeologicznego dziedzictwa kulturowego. Tym właśnie różni się ochrona zabytków archeologicznych od ochrony innych rodzajów zabytków, które na ogół operują znanym i skończonym zasobem obiektów.
W stosunku do stanowisk archeologicznych nigdy nie możemy powiedzieć o ich pełnym poznaniu. O odkryciu źródeł archeologicznych nadal często decyduje przypadek.

Profesor Zbigniew Kobyliński napisał, że właśnie pełne terenowe rozpoznanie zasobów dziedzictwa archeologicznego powinno stanowić podstawę do świadomej ich ochrony, podstawę do podejmowania decyzji określających odpowiednią formę ochrony zabytku archeologicznego. Stanowiska archeologiczne – archeologiczne dziedzictwo kulturowe jako potencjalne „archiwa źródeł materialnych” winny być chronione in situ. I dlatego należy dążyć do odpowiedniego zarządzania dziedzictwem archeologicznym. Musi to być świadome, odpowiedzialne
i przemyślane udostępnianie wybranych, niewielkich fragmentów dziedzictwa archeologicznego do „zniszczenia” poprzez systematyczne zbadanie, a ochrony prawnej i konserwacji pozostałych.
(Zbigniew Kobyliński, Teoretyczne podstawy konserwacji dziedzictwa archeologicznego, Warszawa 2001, s. 102.)

Tak, więc naczelną zasadą w konserwatorstwie archeologicznym, także w województwie opolskim, jest zachowanie dla potomnych jak największej liczby stanowisk w możliwie niezmienionej formie. Zapewne w kolejnych dekadach będziemy mieli do dyspozycji lepszy i dokładniejszy, a nie niszczący sprzęt badawczy, jednoznacznie opisujący i określający obiekty archeologiczne.

W związku z powyższym oraz dlatego, że dotychczasowe działania priorytetowe w zakresie ochrony zabytków archeologicznych w województwie opolskim, tzn.: wykonanie ewidencji stanowisk archeologicznych – badania powierzchniowe systemem Archeologicznego Zdjęcia Polski oraz wykonanie planów warstwicowych obiektów archeologicznych o własnej formie terenowej dobiegają do końca, zostały podjęte starania o rozpoczęcie rozpoznania terenu województwa jedną z najnowocześniejszych technik pozyskiwania danych systemem lotniczego skanowania laserowego terenu (LIDAR). To lotnicze skanowanie pozwoli na generowanie numerycznego modelu pokrycia terenu, zwłaszcza dla terenów leśnych i niedostępnych. W ten sposób wytworzona dokumentacja pozwoli na bardzo dokładne określenie zasobów archeologicznych oraz ich zasięg.

Priorytetem pozostaje monitoring stanowisk zagrożonych działalnością inwestycyjną, nielegalnymi poszukiwaniami detektorystów oraz pracami rolniczymi i czynnikami naturalnymi oraz przeprowadzanie w ich obszarze nadzorów i wykopaliskowych badań ratowniczych;

Specjalistyczna, zawodowa ochrona zabytków archeologicznych na obszarze określonym dzisiaj granicami województwa opolskiego trwa z różnym natężeniem od pierwszych lat XX wieku. Ówczesne urzędy konserwatorskie w Raciborzu i we Wrocławiu pełniły wówczas dla tego terenu funkcje konserwatorskie, a muzea w Bytomiu i we Wrocławiu funkcje naukowo-badawcze, a także gromadziły i konserwowały odkryte zabytki oraz wykonywały ich dokumentacje. Wcześniej jednak, już od połowy XIX wieku, ówcześni nauczyciele i lokalni historycy zbierali informacje o stanowiskach archeologicznych oraz luźno znalezione zabytki, a także prowadzili amatorskie badania wykopaliskowe.

W latach powojennych, od 1945 do 1960 roku, formalną, ale jednak dorywczą, kontrolę konserwatorską na obszarze Opolszczyzny pełnił urząd konserwatorski we Wrocławiu. Od 1961 roku w województwie opolskim zostało utworzone stanowisko konserwatora zabytków archeologicznych i od tegoż roku rozpoczęła się systematyczna ochrona zabytków archeologicznych na Opolszczyźnie. Podstawowymi zadaniami dla zespołu archeologów w opolskim urzędzie konserwatorskim były: rozpoznanie terenowe zasobów archeologicznych i określenie ich zagrożeń oraz prowadzenie ich ochrony administracyjnej. W ciągu ponad 50 lat istnienia zespołu archeologicznego konserwatora zabytków na województwo opolskie archeolodzy - konserwatorzy prowadzili ratownicze badania interwencyjne, weryfikacje znanych i poszukiwanie nowych stanowisk archeologicznych, opracowywali wytyczne i opinie konserwatorskie dot. inwestycji, wpisywali stanowiska archeologiczne do rejestru zabytków województwa opolskiego, koordynowali wszelkie inne prace i badania archeologiczne.

Rozpoznanie obszaru województwa pod względem archeologicznym rozpoczęło się już w ostatniej ćwierci XIX wieku. Niemiecki badacz i poszukiwacz obiektów obronnych Oskar Vug w swojej pracy o grodziskach śląskich wydanej w 1890 roku w Grodkowie, p.t. Schlesische Heidenschanzen ihre Erbauer und die Handelstrassen den Alten, opisuje m.in. archeologiczne obiekty mające własną formę terenową. W latach 20-30-tych XX wieku weryfikacje i rozpoznanie oraz badania wykonywali niemieccy archeolodzy m.in. Max Hellmich oraz Georg Raschke. Po wojnie archeologiczne rozpoznanie Opolszczyzny, w latach 50-60-tych rozpoczęli polscy archeolodzy Józef Kaźmierczyk, Klemens Macewicz, Bogusław Gediga, Bolesław Ginter, Kazimierz Godłowski, Marek Gedl, Stanisław Pazda, Włodzimierz Wojciechowski, oraz w latach późniejszych kolejno Zbigniew Bagniewski, Sylwia Wuszkan, Piotr Kubów, Wacław Romiński, Roman Pastwiński, Gertruda Martyniak, Karol Bykowski, Jan Chochorowski, Eugeniusz Tomczak, Krzysztof Spychała, Ewa Matuszczyk, Elwira Holc, Marek Bednarek, Mariusz Krawczyk, Mirosław Furmanek, Grzegorz Molenda, Artur Rapiński. Zweryfikowali oni wcześniej znane oraz odkryli nowe stanowiska archeologiczne świadczące o rozwoju osadnictwa w pradziejach i średniowieczu. W 2 połowie lat 70-tych XX wieku na obszarze województwa zaczęto prowadzić badania archeologiczne systemem tzw. Archeologicznego Zdjęcia Polski. Badania powierzchniowo-inwentaryzacyjne oraz ratownicze prowadzili zespoły pod kierunkiem doświadczonych archeologów, pracowników lokalnych muzeów i instytutów naukowych Wrocławia i Krakowa, znających specyfikę geograficzno-historyczną Opolszczyzny. W 2014 roku planuje się zakończenie powierzchniowych badań archeologicznych AZP i wówczas będzie można dokonać analizy i podsumowań.

 

bip

 

PUBLIKACJE
O ZABYTKACH OPOLSZCZYZNY

oik2012okladka

W Opolskim Informatorze Konserwatorskim z 2012 r. można Więcej >>

 

ZABYTEK CHRONIONY
PRAWEM