Ruchome



więcej

Nieruchome



więcej

Archeologia



więcej
 

Dwanaście kilometrów na północ od Kluczborka we wsi Rożnów, nieopodal drewnianego kościoła znajduje się grobowiec rodzinny w kształcie piramidy, będący pamiątką po dawnych właścicielach majątku w Rożnowie. Budowa ufundowanego przez rodzinę von Moehring i Karola Adolfa Augusta von Eben und Brunnen, generała armii pruskiej, ówczesnego właściciela ziem rożnowskich grobowca zakończyła się w 1780 r. Projekt piramidy przypisywany jest znakomitemu śląskiemu architektowi pochodzącemu z  Wrocławia Carlowi Gotthardowi Lanhansowi, twórcy m.in. projektu Domu dla Ubogich w  Kluczborku i pałacu w Maciejowie.

Piramida zbudowana jest z cegły i kamienia o bryle ściętego ostrosłupa na planie prostokąta o wymiarach 9,60 m na 6,60 m i wysokości 7,55 m. Ścianę południową wyróżnia wysunięty portal zwieńczony gzymsem przechodzącym na ścianach grobowca w uskokowy, wgłębny fryz listwowy. Nad wejściem znajduje się symboliczny sarkofag, w kształcie prostej, rozszerzającej się ku górze kamiennej tumby z dwoma kartuszami herbowymi. Masywny, blokowy sarkofag ma kształt charakterystyczny dla sarkofagów Langhansa. Ścianę wschodnią i zachodnią ozdobiono okulusami w stylu barokowym. Wewnątrz znajduje się podziemna komora grobowa nakryta sklepieniami krzyżowymi, w której zidentyfikowano podczas badań antropologicznych w 2005 r. dwadzieścia osiem osób, w większości spokrewnionych, w tym pięcioro dzieci. Znaleziono wówczas dwie drewniane tabliczki z nazwiskami pochowanych osób. Na jednej z nich widniał napis: Sylphius Dehnel 1858. W grobowcu oprócz członków rodzin von Moehring i von Eben chowano prawdopodobnie do lat 30. XX w. kolejnych właścicieli majątku rożnowskiego, m.in. spoczywa tam Dorothers von Gladis zmarły 1848 r. Dzięki odpowiedniej wentylacji zapewnionej przez pary umieszczonych przeciwlegle okien we wnętrzu grobowca wiele zwłok uległo naturalnym procesom mumifikacji.

Pozbawiona odpowiedniej troski piramida niszczała i wymagała ratunku. Ze względu na jej zły stan zachowania Opolski Wojewódzki Konserwator Zabytków wydał w 2018 r. zalecenia pokontrolne, które stały się impulsem do rozpoczęcia prac mających na celu zabezpieczenie substancji zabytku przed dalszą degradacją. W 2019 roku w trakcie prac konserwatorskich oczyszczono lica murów zewnętrznych z nalotów biologicznych i roślinności oraz wtórnego cementowego spoinowania i tynków. Przemurowano i uzupełniono powierzchnię ścian i naroży grobowca oraz odrestaurowano okulusy w elewacji wschodniej i zachodniej. Także zabezpieczono wierzchołek grobowca przed zaciekaniem wód opadowych. W 2020 r. zakończono działania związane z renowacją portalu wejściowego. Po oczyszczeniu ceglanego lica uzupełniono ubytki cegieł, podobnie jak wcześniej, zaprawami mineralnymi barwionymi w masie i wymieniono cementowe spoinowanie na nowe wapienne. Ponadto pracom konserwatorskim poddano kamienną tumbę, wykonując uzupełnienia ubytków kamienia, sklejenie pęknięć oraz zabieg hydrofobizacji. W trakcie konserwacji oczyszczono z korozji i przemalowań także stalowe drzwi grobowca, a następnie zabezpieczono je farbą w kolorze grafitowym.

Prace były współfinansowane przez Opolskiego Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków, instytucje samorządowe oraz wiernych Parafii Rzymskokatolickiej pw. św. Michała Archanioła w Skałągach, będącej właścicielem grobowca. Dzięki nim udało się powstrzymać niszczenie zabytkowej substancji jednej z niewielu znajdujących się na terenie Polski piramid.

W architekturze i sztuce sepulkralnej czasów nowożytnych, szczególnie w XVI i XVII wieku zaczęto sięgać po kształt piramidy, gdyż uznawano go za prastary, sięgający czasów kultury egipskiej, symbol doskonałości, równowagi i wieczności. Osiemnastowieczna piramida w Rożnowie powstała na fali zainteresowania arystokracji i architektów starożytnością oraz odwoływania się w filozofii oświeceniowej do uniwersalnych symboli wieczności i nieśmiertelności. Swoją formą wyrażała tryumf nad śmiercią. Wyraz ten pogłębił umieszczony nad wejściem motyw sarkofagu, chociaż ikonograficznie odnoszący się do śmierci i marności, jednak ukształtowany tutaj w czysto stereometrycznej bryle i kamiennym materiale był znakiem trwałości i niezniszczalności. W przyjętej formie grobowca uzewnętrzniła się synteza cech baroku, klasycyzmu i modnej ówcześnie starożytnej sztuki Egiptu. Piramida w świadomości jej twórców była symbolem nieprzemijającej pamięci.

Piramida w Rożnowie jest unikalną budowlą grobową, jedną z najstarszych i najwyższych tego typu budowli w Polsce. Pod koniec XVIII wieku m.in. w wyniku wyprawy Napoleona do Egiptu (1798-1801), modne stały się różne "egipcjana", a wyrazem fascynacji kulturą Egiptu było również budowanie nagrobków piramidalnych, z których do dziś zachowało się kilka, m.in. w miejscowościach:

Krynica k. Krasnegostawu (woj. lubelskie) – grobowiec podko­morzego chełmskiego, arianina Pawła Orzechowskiego, zbudowany na początku XVII w. Jest to naj­wyższy (wys. 20 m) i najstarszy polski grobowiec zwieńczony konstrukcją w kształcie piramidy, zwany także Wieżą Ariańską.

Rapa k. Bań Mazurskich (woj. warmińsko-mazurskie) – grobowiec piramidalny o wysokości 15,9 m, zbudowany w 1811 r. według projek­tu znakomitego rzeźbiarza doby klasycyzmu, Bertela Thorwaldsena. Jego pomysłodawcą był baron Friedrich von Fahrenheid, kolekcjoner dzieł sztuki, mecenas artystów i podróżnik zafascynowany Egiptem.

Góra (woj. kujawsko-pomorskie) – klasycystyczny grobowiec rodziny Czaykowskich
i Znanieckich zbudowany w 1828 r. w kształcie piramidy o wysokości ok. 5 m. Pochowany jest w nim m.in. kpt. Piotr Czaykowski (1804-1858) uczestnik Powstania Listopadowego i Wiosny Ludów, członek Ligi Polskiej odznaczony Złotym Krzyżem Virtuti Militari.

Łaziska k. Wągrowca (woj. wielkopolskie) – grobowiec żołnie­rza napoleońskiego, rotmistrza Franciszka Łakińskiego, zbudowany około 1845 r. według jego projektu w formie kamiennej, wydłużonej piramidy o wysokości 6 m.

Piotrowice (woj. dolnośląskie)kamienny grobowiec rodowy hrabiów zu Limburg-Strium wzniesiony przed 1887 r. w kształcie 4-metrowej piramidy z wysuniętym portalem od południa, z kryptą i sklepionym wnętrzem.

Zagórzany (województwo małopolskie) – grobowiec piramidalny wybudowany na pocz. XX w. dla rodziny hrabiów Skrzyńskich. Projektantem kamiennej piramidy o wysokości 10 m, z której wyłania się krucyfiks, był polski architekt i malarz Teodor Marian Talowski. Wśród sześciu pochowanych tam osób znajduje się Adam hr. Skrzyński, przedsiębiorca i potentat naftowy, zmarły w 1905 r.

Międzybrodzie k. Sanoka (woj. podkarpackie) – grobowiec rodziny Kulczyckich na miejscowym cmentarzu. Zbudowany w 1936 r. w formie kamiennej piramidy o wysokości 3 m. Wybór formy grobowca jako piramidy należy przypisać Jerzemu Kulczyckiemu, który odbył szereg podróży naukowych, w tym także do Egiptu. Budowla jednoznacznie nawiązuje do Wielkiej Piramidy w Gizie, będąc jej modelem w skali 1:50.

Aleksandrów Kujawski (woj. kujawsko-pomorskie) – grobowiec o wysokości 3 m zbudowany w XX w. przez hrabiego Edwarda Mycielskiego-Trojanowskiego, podróżnika, pisarza i działacza społecznego.

oprac. Elżbieta Molak

Fotografie piramidy z archiwum WUOZ-u w Opolu: 1-6 przed konserwacją, 7-12 w trakcie prowadzenia prac konserwatorskich, 13-15 piramida po pracach.

Piramida przed1 Piramida przed2 Piramida przed3
Piramida przed4 Piramida przed5 Piramida przed6
Piramida w trakcie0 Piramida w trakcie1 Piramida w trakcie2
Piramida w trakcie3 Piramida w trakcie4 Piramida w trakcie5
Piramida po2 Piramida po1 Piramida po3

 Layer 0

bip

 

PUBLIKACJE
O ZABYTKACH OPOLSZCZYZNY

Poradnik strona tytuowa

Zachęcamy do przeczytania poradnika  Więcej >>

 

link

 

ZABYTEK CHRONIONY
PRAWEM