Kolejny instrument organowy został wpisany do rejestru zabytków

W sierpniu 2020 r. został wpisany do rejestru zabytków ruchomych województwa opolskiego instrument organowy, znajdujący się w kościele parafialnym pw. św. św. Piotra i Pawła w Nakle. Ten 20-głosowy instrument o pneumatycznej trakturze i stożkowych wiatrownicach pochodzi z warsztatu organmistrzowskiego Carla Berschdorfa z Nysy. O czym świadczy tabliczka z napisem: C. BERSCHDORF / NEISSE, umieszczona nad dwumanuałową klawiaturą wolno stojącego przed frontem obudowy kontuaru.

Znana firma organmistrzowska Carla Berschdorfa (1887-1950), została założona w 1877 r. w Głogówku przez braci Reinholda i Maxa Hundecków, a następnie
w 1889 r. przejęta przez ich ucznia Paula Berschdorfa. Działający w Nysie od ok. 1882 r. warsztat organmistrzowski został przekazany w 1928 r. przez Paula Berschdorfa synowi Carlowi, który wiedzę na temat budowy organów zdobywał nie tylko w warsztacie swojego ojca, ale także w firmie Augusta Laukhuffa w Weikersheim. Znajomość ze słynnym berlińskim akustykiem Johannesem Biehlem w znacznym stopniu wpłynęła na sposób projektowania i budowania instrumentów w nyskiej firmie Berschorfów. Uwzględniające warunki akustyczne świątyni organy miały dobre walory brzmieniowe oparte na odpowiednim doborze głosów i menzur. Dlatego też spełniały wymagania muzyczne liturgii
i nadawały się do koncertowania i wykonywania całej światowej literatury organowej. Ponad 129 instrumentów wybudowanych przez dwie generacje Berschorfów trafiło zarówno do kościołów na Śląsku, jak i w Berlinie, Brandenburgii, Prusach Zachodnich, Pomorzu, na Malcie i w Indonezji.

Ze względu na posiadane walory historyczne oraz artystyczne instrument organowy zgodnie z Ustawą z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami został objęty ścisłą ochroną konserwatorską.

Nako1 Nako2 Nako3

Kilka słów o herbie na fasadzie pałacu w Tułach

Rozpoznany herb, znajdujący się na fasadzie powstałego w XVIII w. pałacu w Tułach, jest określany jako Budwicz rodziny Blachów. Na dwudzielnej tarczy umieszczono w poszczególnych polach czerwoną i białą lilię, przedzielone strzałą ustawioną ostrzem do góry. Nad tarczą znajduje się hełm przeszyty czerwoną strzałą ostrzem do góry. Po podziale rodu Blachów na linię ewangelicką i katolicką został także zróżnicowany herb: w klejnocie linii ewangelickiej strzała widniała nad hełmem w koronie.

Może warto wspomnieć, że pierwszym znanym przedstawicielem rycerzy pieczętujących się wyżej opisanym herbem był wymieniony w dokumencie z 1460 r. Mikołaj Kopieński z Kopienic, zwany Blachą. Jego potomkowie w początkach XVI w. stali się posiadaczami Rybnej, Sowic i Lasowic. Po sprzedaży tych majątków główną siedzibą rodu stały się Tuły leżące przy trakcie z Opola do Kluczborka. Wznieśli tam na rzucie prostokąta okazały dwukondygnacyjny barokowy pałac z mansardowym dachem. Jeszcze w latach 1856-57 dokonali jego przebudowy. Od 1867 r. do 1945 r. majątek w Tułach stał się własnością rodziny von Fürstenberg-Thule.

Dementujemy fałszywą informację o DEWASTACJI CMENTARZA ŻYDOWSKIEGO w DOBRODZIENIU

W związku z pojawieniem się w mediach doniesień o zdewastowaniu zabytkowego cmentarza żydowskiego w Dobrodzieniu Opolski Wojewódzki Konserwator Zabytków, mając na celu zapobieżenie zagrożeniom mogącym spowodować uszczerbek dla wartości wspomnianego zabytku, podjął działania w oparciu o art.4 Ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami.

W dniu 22.09.2020 r. odbyła się kontrola wpisanego do rejestru zabytków województwa opolskiego cmentarza żydowskiego, znajdującego się na peryferiach Dobrodzienia celu ustalenia stanu faktycznego. W oględzinach oprócz inspektora organu konserwatorskiego wzięli udział: Starosta Oleski, przedstawiciel Komisji Rabinicznej ds. Cmentarzy z Biura Naczelnego Rabina Polski, podinspektor Komisariatu Policji w Dobrodzieniu, Dyrektor Miejskiego Ośrodka Kultury w Dobrodzieniu oraz specjalista opracowujący dokumentację ewidencyjną cmentarzy żydowskich na terenie Opolszczyzny.

Na podstawie przeprowadzonych oględzin, a także po porównaniu dokumentacji fotograficznej z 2019 r. oraz z lipca i sierpnia 2020 r. jednoznacznie stwierdzono, że powstały w latach 20. XVIII w. kirkut jest zadbany, oczyszczony, bez jakichkolwiek śladów dewastacji czy naruszenia przestrzeni cmentarza.

Warto jednak pamiętać, że w cmentarz (hebr. bejt kwarot) w tradycji żydowskiej jest poświęconym terenem przypisanym na wieczność zajmującym go umarłym, których dusze unoszą się nad nim. Na cmentarzu, zwanym także domem życia i domem grobów, stawia się nad grobami kamienne płyty nagrobne (hebr. macewa), opatrzone hebrajskim imieniem zmarłego, datą śmierci oraz inskrypcją. Do zwyczaju należy znakowanie żydowskich grobów menorą – siedmioramiennym świecznikiem lub tarczą Dawida – Maren Dawid, sześcioramienną gwiazdą. Pierwotnie nagrobek służył do oznaczania grobu po to, aby mogli go unikać kapłani, którym kontakt ze zmarłym groził skalaniem, oraz rolnicy uprawiający ziemię.

W Polsce istnieje około 1200 cmentarzy żydowskich, na których zgodnie z zasadami judaizmu zmarli oczekują na nadejście Mesjasza. Dlatego też żydowski grób nie może być w jakikolwiek sposób naruszony, tak by nie doprowadzić do rozdzielenia świętych szczątków i zakłócenia spokoju duszy. Żelazna zasada nienaruszalności grobu stała się odstawą zaleceń opracowanych przez Komisję Rabiniczną do spraw Cmentarzy, które zabraniają kopania gruntu (w tym używania narzędzi ciężkich), wyrywania drzew i krzewów z korzeniami, odkopywania kamieni i tablic nagrobnych, samowolnego grzebania kości, podkopywania ogrodzenia cmentarza i otwierania grobów. Natomiast dopuszczalne jest: usuwanie chwastów, kwiatów, mchów (płytko zakorzenionych), koszenie trawy, zbieranie śmieci, oczyszczanie płyt nagrobnych z liści (przy czym nie wolno stosować środków chemicznych oraz ostrych narzędzi mogących uszkodzić tablice), w uzgodnieniu z Komisją wytyczanie alejek, umieszczanie tablic informacyjnych (treść napisu należy uzgodnić z Komisją), przycinanie drzew i krzewów tuż przy powierzchni ziemi i nawożenie dodatkowej warstwy ziemi.

Nie należy też odkopywać, podnosić czy ponownie ustawiać znajdujących się na cmentarzu płyt nagrobnych, które uległy przewróceniu, zarośnięciu czy też wchłonięciu w ziemię. Podsumowując, zakazane są wszelkie działania mogące naruszyć znajdujące się pod powierzchnią ziemi kości.

W obliczu naturalnego niszczenia kirkutów przez przyrodę i zjawiska pogodowe bardzo ważne jest sporządzenie dokumentacji cmentarza, na którą powinny złożyć się: opis stanu zachowania cmentarza, jego wymiary, liczba zachowanych nagrobków, zdjęcia ukazujące ogólny widok nekropolii oraz osobno każdą z macew. Dlatego też Opolski Wojewódzki Konserwator od kilku lat inwentaryzuje cmentarze żydowskie na Opolszczyźnie.

oprac.Katarzyna Długosz-Niedbalec

Fotografie wykonane w 2019 r. (1-3) i w 2020 r. (4-9), przechowywane w archiwum WUOZ-u:

Dobrodzie1 Dobrodzie2 Dobrodzie3
Dobrodzie4 Dobrodzie5  Dobrodzien6
Dobrodzie7 Dobrodzie9 Dobrodzie8

 

 

KRÓTKO o CENNYCH POLICHROMIACH z KRZYŻOWIC

Rozpoznane polichromie przedstawiające Męczeństwo na górze Ararat, Oblicze Chrystusa przy cyborium oraz Vir Dolorum (Chrystusa Boleściwego) znajdują się w kościele filialnym pw. Wniebowstąpienia Pańskiego w Krzyżowicach. Późnogotyckie malowidła pochodzą z 1 połowy XV w. i zdobią północną, południowo-wschodnią i południową ścianę prezbiterium. Oprócz wymienionych wyżej scen można jeszcze odnaleźć wizerunek św. Jerzego oraz przedstawienie Pokłonu Trzech Króli i Ukrzyżowania. Niniejsze polichromie są dziełem Mistrza Brzeskich Pokłonów Trzech Króli, zwanym także Mistrzem z Brzegu, który tworzył w okolicach Brzegu. Dzięki jego talentowi powstał największy zespół średniowiecznych malowideł, tworzący tzw. Szlak Polichromii Brzeskich, unikalny w skali europejskiej. Rozpoczyna się on od kościoła pw. św. Mikołaja w Brzegu i wiedzie przez Brzezinę, Zielęcice, Małujowice, Łukowice Brzeskie, Bierzów, Przylesie, Obórki, Krzyżowice, Pogorzelę, Gierszowice, Łosiów, Strzelniki i Kruszynę. Szlak nie obejmuje jednak wszystkich miejscowości, w których odkryto ślady średniowiecznych malowideł.

W okresie reformacji malowidła Mistrza z Brzegu w większości zatynkowano i prawdopodobnie dzięki temu przetrwały do dnia dzisiejszego. Odkrywać zaczęto je po II wojnie światowej.

Krzyzowice koci2 Krzyowice koci1

Kilka słów o herbie z ZAGADKI sprzed tygodnia

Rozpoznany herb miejscowości Michałów znajduje się w częściowo zachowanym murze gotyckim, otaczającym  kościół św. Józefa. Późnorenesansowy płaskorzeźbiony kartusz z 1615 r., podtrzymywany przez dwa putta został umieszczony w zachodniej bramie. Na podzielonej na pola tarczy umieszczono wizerunek białego psa z czarną obrożą na szyi i wysuniętym  czerwonym językiem, a w otoku napis: MICHELVIENSIS 1615 INSIGNIA CIVITATIS. Herb oznaczający  wierność  i posłuszeństwo należał do rodziny Gruttschreiberów, którzy byli od 1557–1715 właścicielami Michałowa. Umieszczona na herbie data 1615 to rok, w którym górna część Michałowa otrzymała prawa miejskie, podczas gdy tzw. dolna pozostawała wsią. Podniesienie Michałowa do rangi miasta spowodowało rozwój rzemiosła i handlu, zwłaszcza na organizowanych trzech dorocznych jarmarkach. Funkcję osady targowej, w jaką się przekształcił Michałów, pełnił aż do 1880 roku., kiedy to ostatecznie jarmarki zostały zlikwidowane. Prawa miejskie Michałów utracił w XVII w. po wojnie trzydziestoletniej.

Fotografia herbu Michałowa:

Michaw brama1

Rozwiązanie ZAGADKI sprzed tygodnia

Tydzień temu pokazaliśmy fragment polichromii, która została odkryta w 2010 r. w kościele cmentarnym pw. św. Wawrzyńca w Laskowicach, gm. Lasowice Wielkie. Prace odkrywkowe przeprowadził mgr Marcin Błaszczyk, wykonując 27 odkrywek płaszczyznowych obejmujących ściany i sklepienia. To fragmentarycznie odsłonięte malowidło ścienne wskazuje na wielość i różnorodność scen figuralnych, takich np. jak prezentowany wizerunek św. Anny Samotrzeć, które są wydzielone prostokątnymi obramieniami z kotarami i detalami architektonicznymi. Zapewne jest to Biblia pauperum wykonana temperą na drewnie. Jej prawdopodobne powstanie datuje się na 4 ćw. XVII w., czyli z czasu powstania drewnianego kościoła (1686 r.). Kolorystyka malowideł jest żywa i wyraźna, dominują czerwienie, róże, błękity i czerń.

W 1856 r. polichromie zostały zamalowane, a malarz Kurda wykonał na sklepieniu nawy i prezbiterium dwa malowidła „Najświętsza Maryja Panna” i „Chrystus Dobry Pasterz”. W 1958 r. sklepienie nawy przekształcono, tworząc sufit kasetonowy, natomiast w prezbiterium sklepienie przykryto płytami pilśniowymi i Teodor Lempik powtórzył temat wcześniejszego malowidła „Chrystus Dobry Pasterz”.

Odkrycie monet w Luboszycach

W trakcie prac brukarskich przy kościele parafialnym pw. św. Antoniego w Luboszycach, gm. Łubniany, odkryto w dniu 16.07.2020 r. zespół monet, które przekazano inspektorom Wojewódzkiego Urzędu Ochrony Zabytków w Opolu. Wśród 3029 monet pochodzących z XX wieku zidentyfikowano fenigi (1,5,10,50) z czasów II Rzeszy, Republiki Weimarskiej i III Rzeszy oraz dwie monety polskie z roku 1923 (10 gr). Oprócz wspomnianego luźnego bilonu znaleziono 19 fragmentów rulonów zawierających nieokreśloną liczbę monet niemieckich zawiniętych w papier i 1 okrągłą metalową zawieszkę z widocznym numerem 25.

Odkryte rzeczy zostaną przekazane przez Opolskiego Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków do muzeum.

Fotografie pochodzą z archiwum WUOZ-u w Opolu:

Luboszyce monety1 Luboszyce2 Luboszyce3
Luboszyce4    

Otwarcie wystawy „Skarb z Jabłonki”

W dniu 28.07.2020 r. Opolski Wojewódzki Konserwator Zabytków Elżbieta Molak wraz z pracownikami uczestniczyli w uroczystym otwarciu ekspozycji skarbu z Jabłonki w Powiatowym Muzeum Ziemi Głubczyckiej.

Odkrycia skarbu dokonał Pan Kamil Ploszka podczas spaceru w maju 2015 roku, co zgłosił bezzwłocznie do WUOZ-u w Opolu. Będąc na skraju pola zauważył metalowe naczynie, a następnie odkrył kolejne 8 przedmiotów metalowych rozwleczonych po polu na ok. 20 m2. Wezwani na miejsce inspektorzy znaleźli jeszcze jedną bransoletę. Późniejsze badania z użyciem wykrywacza metali nie przyniosły dalszych znalezisk. Znalazcy przyznano nagrodę Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego.

W skład skarbu wchodziły przedmioty z brązu:

- 4 naramienniki lub nagolenniki z taśmy o łukowatym przekroju, zdobione poprzecznymi żłobkami,

- bransoleta z taśmy o łukowatym przekroju, zdobiona poprzecznymi żłobkami,

- naramiennik z pręta o przekroju owalnym, zdobiony poprzecznymi kreskami lub lekko skośnymi,

- naramiennik „tordowany” (żłobki imitujące tordowanie), z końcami zdobionymi nacięciami,

- czarka wykuta z cienkiej blachy, z nitowanym ornamentowanym uchem, zdobiona siedmioramienną gwiazdą i dookolnie ułożonymi guzkami,

- tarczka z uszkiem od spodu, ze stożkowato uwypuklonym środkiem i dodatkowym guzkiem, zdobiona 3 dookolnymi żeberkami i nacięciami,

- siekierka z tulejką i uszkiem.

Skarb przypisuje się kulturze łużyckiej i można prawdopodobnie datować go na fazę HaA2, czyli na 1 poł. IV okresu epoki brązu, to jest między 1100-1050 lat p.n.e. Znaleziska mają związki z Dolnym Śląskiem, Łużycami, wschodnimi Czechami, północnymi Morawami i zachodnią Małopolską, Saksonią, i może z zachodnią Słowacją. Miejsce złożenia depozytu było oddalone od znanych punktów osadniczych kultury łużyckiej. To może pokrywać się z ustaleniami dra Marcina Maciejewskiego o sytuacji, kiedy skarb był składany w związku z obrzędami organizowania przestrzeni.

Uroczystość otworzyła Dyrektor Muzeum dr Barbara Piechaczek wraz z mgr Izabelą Szter. Otwarcie zainaugurował wykład prof. dra hab. Wojciecha Blajera o znaleziskach z Jabłonki i pozostałych skarbach z Górnego Śląska oraz mgra Mateusza Biborskiego (w zastępstwie za dra hab. Marcina Biborskiego) o zabiegach konserwacyjnych dokonanych na odkrytych przedmiotach.

oprac. Marta Tobiasz

Fotografie z archiwum WUOZ-u w Opolu:

Skarb1 Skarb2 Skarb3
Skarb4 Skarb5 Skarb6
Skarb7 Skarb8 Skarb9

Cmentarz na ul. Wrocławskiej w Opolu został wpisany do rejestru zabytków

Opolski Wojewódzki Konserwator Zabytków wpisał dnia 20 maja 2020 r. do rejestru zabytków województwa opolskiego cmentarz wielowyznaniowy przy ul. Wrocławskiej 5 w Opolu.

Cmentarz został założony w 1813 r. na północny-zachód od granic miasta Opola,
na dawnym Przedmieściu Odrzańskim, początkowo jako niewielki cmentarz miejski. Jego powstanie związane było z zamknięciem w latach 1810-1814 ostatnich, przepełnionych cmentarzy przykościelnych, położonych na terenie starego miasta, oraz dziewiętnastowiecznym rozwojem miasta. Otwarty 19 grudnia 1813 r. c
mentarz miał charakter wielowyznaniowy, służył zarówno kościołowi rzymskokatolickiemu, jak i augsbursko-ewangelickiemu. Teren, który pierwotnie wyznaczono okazał się zbyt mały. Szybki rozwój gospodarczy i urbanistyczny Opola, które od 1816 r. stało się stolicą rejencji oraz wzrost liczby ludności spowodował konieczność powiększenia obszaru cmentarza. Około 1833 r. cmentarz powiększono w kierunku północno-zachodnim, zachowując zasadniczy kierunek osi całego założenia. Po raz kolejny cmentarz został powiększony w 1872 r., nadal w kierunku północno-zachodnim. Nowa przyłączona część cmentarza, o zarysie prostokąta została rozplanowana regularnie i podzielona dwiema krzyżującymi się alejami z kwadratowym placykiem na skrzyżowaniu. Dalszy wzrost liczby mieszkańców z ok. 14 500 w 1880 r. do 30 000 w 1900 r. wymusił kolejne powiększenie cmentarza w 1888 r. Szpalerami drzew obsadzono wówczas teren całego cmentarza wzdłuż ogrodzenia, założono aleję główną podkreślającą oś kompozycyjną założenia. Sukcesywne przyrosty ludności w XX w. – z 37 tys. w 1920 r. do
44 tys. z 1933 r. spowodowały kolejne powiększenie cmentarza w latach 20. XX w. W związku
z budową nowej drogi (obecnie ul. Niemodlińska) w latach 1930-36 odcięto i zamknięto część cmentarza położoną na południe od ulicy Niemodlińskiej, którą zlikwidowano w latach 1957-1958.
W 1963 r. zaprzestano pochówków na pozostałej części cmentarza, a nekropolię ostatecznie zamknięto 24 grudnia 1963 r. Przebudowa skrzyżowania przy ul. Niemodlińskiej i Wrocławskiej w latach 1975-1976 spowodowała likwidację niewielkiej części cmentarza na północ od tej ulicy, gdzie utworzono skwer. W 1979 r. zlikwidowano XX-wieczną część cmentarza położoną na północny-zachód od obecnego założenia cmentarnego, przekształcając ją w park pocmentarny.

Od wschodu cmentarz ograniczony jest przez ulicę Wrocławską, od zachodu korytem kanału Ulgi, od południa skwerem przy ulicy Niemodlińskiej, a od północy ograniczają go tereny zielone.

Cmentarz założony jest na planie wydłużonego, wąskiego prostokąta zorientowanego dłuższymi bokami na osi północ-południe, odpowiadającej przebiegowi ulicy Wrocławskiej. Teren cmentarza jest ogrodzony, od strony zachodniej zachowanym w większości murem ceglanym z wmurowanymi w jego lico nagrobkami przyściennymi i tablicami inskrypcyjnymi, w narożniku południowo-zachodnim murem ceglanym pełnym, otynkowanym. W części południowo-wschodniej otacza go mur pełny, betonowy, od strony wschodniej i północnej ogrodzenie stanowią przęsła z metalowych prętów mocowane między ceglanymi słupkami.

Cmentarz ma prostokątny układ kompozycyjny, podstawą podziału jest aleja główna biegnąca na osi północ-południe oraz aleja poprzeczna, biegnąca na osi wschód-zachód, zamknięta od strony wschodniej dawną ewangelicką kaplicą cmentarną (nie będącą przedmiotem wpisu do rejestru zabytków niniejszą decyzją), a od strony zachodniej krzyżem cmentarnym. Poza aleją poprzeczną część północną i południową dzieli szereg alejek bocznych, z których część biegnie przez całą szerokość cmentarza. Cmentarz posiada regularny, geometryczny podział powierzchni grzebalnych. Oś główna założenia podkreślona została aleją obsadzoną lipami drobnolistnymi, poprzecinaną prostopadłymi do niej bocznymi alejkami, wyznaczającymi prostokątne kwatery grzebalne. Aleja prostopadła do alei głównej, znajdująca się na osi kaplicy cmentarnej obsadzona została drzewami z gatunku kasztanowiec pospolity. Granice nekropolii podkreślono szpalerem drzew posadzonych wzdłuż ogrodzenia pod koniec XIX w. W zachowanym starodrzewiu dominują następujące gatunki drzew liściastych: lipa drobnolistna, klon pospolity, mniej licznie występują drzewa liściaste
z gatunku: kasztanowiec pospolity, grab pospolity, dąb szypułkowy, klon jawor, jesion wyniosły, wiąz szypułkowy, lipa szerokolistna, lipa srebrzysta. Drzewa iglaste występują nielicznie od pojedynczych do kilkunastu egzemplarzy: z rodzaju sosna (gatunki:
sosna czarna, sosna wejmutka, sosna pospolita), daglezja zielona, modrzew europejski, świerk pospolity, żywotnik olbrzymi, żywotnik zachodni. W runie oraz na pniach drzew występuje bluszcz pospolity.

W południowo-wschodnim narożniku cmentarza znajduje się włączony w ogrodzenie cmentarza grobowiec rodziny Beyerów z około 1872 r., wzniesiony w stylu neogotyckim
z elementami stylu okrągłołucznego.
Jest to niewielka jednokondygnacyjna budowla na rzucie kwadratu, nakryta dachem dwuspadowym z ceramicznym pokryciem, otynkowana. Fasada skierowana ku cmentarzowi została przepruta obramioną arkadą o łuku półkolistym wypełnioną kratą. Ponad arkadą profilowany, półkolisty gzyms nadwieszony. Naroża fasady podkreślone pilastrami wspierającymi trójkątny szczyt, którego zarys podkreślono dekoracyjnym fryzem arkadkowym, nad którym biegnie listwa z motywem rozet. W polu szczytu oculus. Elewacje boczne bez podziałów. Tylna elewacja grobowca widoczna od strony ulicy rozwiązana podobnie jak i fasada, z tym wyjątkiem, że brak tu arkady. Wnętrze grobowca sklepione.

Na obszarze nekropolii, na przestrzeni 150 lat wznoszono różnorodne obiekty sztuki sepulkralnej. Znajduje się tutaj prawie dwa tysiące obiektów nagrobnych mających różne formy architektoniczne: nagrobki wolno stojące, ozdobione płaskorzeźbami lub figurami, tablice inskrypcyjne upamiętniające całe rodziny, nagrobki rodzinne z obejściami ogrodzonymi ozdobnymi kratami, nagrobki przyścienne wmurowane w lico muru cmentarnego, krzyże drewniane i żeliwne, ogrodzenia nagrobków. Dzisiaj na obszarze cmentarza dominują nagrobki pochodzące z połowy XX w. (głównie z lat 50 i 60. XX w.), typowe, bez indywidualnych wartości artystycznych. Występują również groby ziemne, na których nie ma żadnych nagrobków.

Zachowały się również zabytkowe obiekty sztuki sepulkralnej. Najstarsze zachowane obiekty nagrobne w obrębie cmentarza pochodzą z XIX w., mają formę krzyży nagrobnych ustawionych na cokole z tablicą inskrypcyjną. Nagrobki przyścienne i krzyże pochodzą głównie z końca XIX i początku XX w., zostały wmurowane w lico muru w południowej części cmentarza; wykonano je z kamienia lub cegły licowej i profilowanej, o bogatym zdobnictwie. Nagrobki wolnostojące umieszczone są w kwaterach otoczonych niskim ogrodzeniem z ozdobnych stalowych prętów na podmurówce. Do rejestru zabytków ruchomych województwa opolskiego został wpisany zespół trzydziestu obiektów znajdujących się na terenie cmentarza. Ze względu na posiadane walory artystyczne i historyczne objęto je ścisłą ochroną konserwatorską w formie wpisu do rejestru zabytków ruchomych. Do rejestru wpisano m.in: nagrobek w kształcie kapliczki „Caspar Wrzodek” eklektyczny z ok. 1907 r., pulpitowy z figurą śpiącego dziecka z pocz. XX w., wolnostojący „Marianna i Edith Juttner” z pocz. XX w. ozdobiony płaskorzeźbą postaci dziewczynki, marmurowy wolnostojący z ok. 1917 r. „Oskar Kosubek”, wolnostojący cenotaf z ok. 1832 r. „Christian Johann i Antoinette Catherine Süssenbach”, neogotycki nagrobek wolnostojący „Joseph Jarkilch” z ok. 1862 r. w formie kapliczki na cokole, neogotycki nagrobek wolnostojący z końca XIX w. z piaskowca, nagrobek wolnostojący „Paul Schylla”z ok. 1900 r., nagrobek wolnostojący „Zygmunta Koraszewskiego” z ok. 1920 r., architektoniczny nagrobek wolnostojący z lat 30. XX w., krzyże nagrobne: drewniany „Josef Rasgier” z ok. 1940; żeliwny ażurowy z ramionami zakończonymi dekoracją floralną z pocz. XX w., nagrobek przyścienny z płaskorzeźbą-alegorią „Smutek” z k. XIX w.; nagrobki przyścienne rodziny Form z ok. 1880 r., rodziny Lehmann
z pocz. XX w., rodziny Koerber z 1 ćw. XX w., rodziny Melche oraz rodziny Krombholz
z k. XIX w., rodziny Rega, 4 ćw. XIX w. Szczegółowy wykaz i opis zespołu obiektów nagrobnych objętych wpisem znajduje się w decyzji nr Ks.B.t.IV-294/1-30/14. Zespół nagrobków stanowi zarówno świadectwo jak i pamiątkę związaną z historią Opola.

Wpisany do rejestru zabytków cmentarz przy ul. Wrocławskiej 5 w Opolu jest istotnym elementem architektoniczno-przestrzennym i przyrodniczym miasta, trwale wpisanym w jego krajobraz i decydującym o walorach kulturowych ulicy Wrocławskiej. Istniejąca, większa część dawnego założenia cmentarnego zachowała się w historycznych granicach. Zachowany został pierwotny, regularny układ kompozycyjny pokreślony starodrzewem w postaci alei i szpalerów. Zachowały się budowle cmentarne i większość ogrodzenia.

oprac. Małgorzata Puda

Zdjęcia z archiwum WUOZ-u w Opolu:

Opole cmentarz1 kopia Opole cmentarz2 kopia Opole cmentarz3 kopia
Opole cmentarz1a kopia Opole cmentarz2a kopia Opole cmentarz4 kopia
Opole cmentarz5 kopia Opole cmentarz6 kopia Opole cmentarz7 kopia
Opole cmentarz8 kopia Opole cmentarz9 kopia Opole cmentarz10 kopia

 

 

JESZCZE KILKA SŁÓW o REWALORYZACJI PARKU w POKOJU i KONFERENCJI w BRZEGU

W związku z trwającymi w parku w Pokoju pracami rewaloryzacyjnymi warto przypomnieć, że tuż przed ogłoszeniem stanu epidemiologicznego w marcu odbyła się w Brzegu trzecia konferencja zorganizowana przez Opolskiego Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków w ramach projektu realizowanego wspólnie z Państwową Wyższą Szkołą Zawodową (PWSZ) w Nysie, Gminą Pokój i Wojewódzkim Urzędem Pracy. Zasadniczym celem projektu jest rewaloryzacja zabytkowych obiektów położonych w zabytkowym parku w Pokoju, który jest pozostałością wyjątkowego założenia płacowo-parkowego książąt Wirtemberskich. Dzięki nim miejscowość Pokój uzyskała układ przestrzenny na unikalnym planie centralnym, promienistym.

Ten największy na Opolszczyźnie park o powierzchni 200 ha (w zasobach gminy 45, PGL reszta) składa się z ogrodu francuskiego i parku angielskiego. W XVIII i XIX wieku na terenie tym powstało wiele cennych rzeźb (Atena, Diana, Appolo, Wenus, Śpiący Lew) ustawionych przy alejkach parkowych oraz budowle architektoniczne: świątynie na planie koła otoczone kolumnadą, w stylu greckich monopterosów, latarnie i romantyczne ruiny oraz atrakcyjne formy krajobrazowe, stawy, pagórki i wąwozy.

Dzięki wspólnemu wysiłkowi partnerów projektu, z których każdy realizuje swój zakres działań, Gmina Pokój przystąpiła do prac rewaloryzacyjnych. Rzeźby zostały poddane procesowi konserwacji w pracowniach PWSZ w Nysie, w parku prowadzone są prace pielęgnacyjne w drzewostanie oraz naprawcze i modernizujące zabytkową infrastrukturę parku: mostki, kładki, przepusty, ścieżki i alejki oraz ogrodzenie.

W ramach powyższego projektu został zorganizowany cykl konferencji mających na celu zaprezentowanie dziedzictwa kulturowego i historycznego Opolszczyzny. Po spotkaniach na temat „Jak dbać o zabytki?” i „Turystyka dziedzictwa kulturowego”, które się odbyły w Muzeum Śląska Opolskiego i w salach pałacu w Mosznej, specjaliści w ochronie zabytków, architekci, inżynierowie i konserwatorzy dzieł sztuki dzielili się swoją wiedzą, „Jak chronić zabytki dziedzictwa kultury?”

W trakcie konferencji wyjaśniano prawne i praktyczne aspekty ochrony zabytków archeologicznych, w tym zagadnienia legalnego poszukiwania zabytków. Zaprezentowana została ścieżka profesjonalnego postępowania przed rozpoczęciem prac i robót konserwatorskich i budowlanych czyli etap badawczy, niezbędne rozpoznanie zabytku na podstawie analizy źródeł historycznych i badań architektonicznych, konserwatorskich i naukowych, czyli co należy wiedzieć o zabytku przed jego remontem i pracami konserwatorskimi? Dopiero rozpoznanie stanu zniszczeń i zrozumienie przyczyn ich powstawania umożliwia sporządzenie programu naprawczego (projekt, program) dla zabytków. Nie ma bowiem zabytku, którego nie da się uratować. Problematykę obiektów poprzemysłowych i ich wykorzystania w naszych postindustrialnych czasach przedstawił referat o zabytkach techniki, w którym opisano trzecie życie starej cementowni. Dopełnieniem tematu konferencji były referaty informujące, jak i gdzie pozyskiwać środki na ochronę zabytków oraz jak kształtuje się finansowanie ochrony zabytków na terenie województwa opolskiego.

 

Fotografie z archiwum WUOZ-u w Opolu:

Brzeg BrzegKONFERENCJA2 BrzegKONFERENCJA1.JPEG

 

 

bip

 

PUBLIKACJE
O ZABYTKACH OPOLSZCZYZNY

Poradnik strona tytuowa

Zachęcamy do przeczytania poradnika  Więcej >>

 

link

 

ZABYTEK CHRONIONY
PRAWEM