Dotacje i refundacje OWKZ na prace przy zabytkach ruchomych w 2020 r.

Jesień 2020 r. stanowiła tradycyjnie czas intensywnych odbiorów prac konserwatorskich, które były prowadzone mimo utrudnień spowodowanych panującą epidemią COVID-19 i związanych z nią obostrzeń. Wśród zabytków ruchomych konserwacji poddawane były między innymi obiekty, które w ubiegłym roku uzyskały dofinansowanie Opolskiego Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków. Dotacje celowe na prace konserwatorskie przy zabytkach wpisanych do rejestru uzyskały następujące zabytki ruchome:

-     barokowy obraz Chrystus Dobry Pasterz, pochodzący z uznanego za pomnik historii kościoła odpustowego pw. św. Anny w Oleśnie (fot.1);

-     marmurowa rzeźba Święty Jan Nepomucen, zlokalizowana na prywatnej posesji w miejscowości Biedrzychowice, gm. Głogówek (fot.2);

-     marmurowa chrzcielnica z drewnianą pokrywą z kompozycją rzeźbiarską Grupa Chrztu Świętego (1862) z kościoła parafialnego pw. św. Michała Archanioła w Prudniku (fot.3);

-     para barokowych drzwi do zakrystii południowej i północnej w kościele parafialnym pw. św. św. Mikołaja i Franciszka Ksawerego w Otmuchowie (fot.4);

-     renesansowa rzeźba Krucyfiks z kościoła parafialnego pw. św. Jana Chrzciciela w Zimnicach Wielkich, gm. Prószków (fot.5);

-     renesansowa płyta nagrobna Jana Kobyłki (zm. 1544) w kościele filialnym pw. św. Marii Magdaleny w Krasnym Polu, gm. Głubczyce (fot.6);

-     obraz Adoracja Najświętszego Sakramentu (XVIII w.) z kościoła filialnego pw. św. Wawrzyńca w Nasalach, gm. Byczyna (fot.7);

-     barokowa ambona z 1786 r. w kościele parafialnym pw. św. Mikołaja w Wierzbięcicach, gm. Nysa (fot.8);

-     cztery barokowe rzeźby z dwóch ołtarzy bocznych: św. Jana Ewangelisty, św. Jana Chrzciciela i dwóch świętych Starotestamentowych, z kościoła parafialnego pw. św. Marcina Biskupa w Lipnikach, gm. Kamiennik (fot.9-12);

-     barokowa rzeźba Święty Jan Nepomucen, zlokalizowana na prywatnej posesji w miejscowości Buków, gm. Otmuchów – I etap prac obejmujący konserwację trójczłonowego trzonu z latarnią (fot.13);

-     renesansowa chrzcielnica w kościele pomocniczym pw. św. Józefa Robotnika w Michałowie, gm. Olszanka (fot.14);

-     holownik parowy RADGOST tzw. Barka, znajdujący się na Kanale Ulgi w Opolu (fot.15).

Ponadto Opolski Wojewódzki Konserwator Zabytków udzielił w ubiegłym roku trzech refundacji wydatków poniesionych na prace konserwatorskie przy zabytkach ruchomych w okresie trzech lat poprzedzających rok złożenia wniosku. Dotyczyły one następujących zabytków:

-       organy z kościoła parafialnego pw. św. Marii Magdaleny w Łambinowicach (fot.16);

-       organy z kościoła parafialnego pw. Matki Boskiej Szkaplerznej w Grabinie, gm. Biała (fot.17);

-       rzeźba Madonna z Dzieciątkiem z kościoła filialnego pw. św. św. Piotra i Pawła w Przylesiu Dolnym, gm. Grodków (fot.18).

Przypominamy, iż wnioski o dofinansowanie prac konserwatorskich przy zabytkach wpisanych do rejestru zabytków należy składać w terminie do dnia 28 lutego roku, w którym prace mają być przeprowadzone. Informacja wraz z wzorami wniosków dostępna jest na stronie urzędu konserwatorskiego www.wuozopole.pl

oprac.Anna Molenda

Fotografie z archiwum WUOZ-u:

Olesno1 Biedrzychowice1 Prudnik1

Otmuchw1

Zimnice Wielkie1 Krasne Pole1 Nasale1 Wierzbicice1
Lipniki1 Lipniki2 Lipniki3 Lipniki4
Bukw1 Michaw1 Opole Barka1 ambinowice1
Grabina1 Przylesie Dolne1    

Opolska kapliczka została wpisana do rejestru zabytków

Wybudowana w 2 poł. XIX w. w stylu niemieckiego neorenesansu kapliczka słupowa, zlokalizowana u zbiegu ul. Krakowskiej i Leona Powolnego w Opolu została wpisana do rejestru zabytków ruchomych województwa opolskiego. Murowana z cegły i otynkowana, jednokondygnacyjna kapliczka została wzniesiona w pobliżu budynków Królewskiej Kolei Żelaznej. Wspomniany zespół budynków został wzniesiony na podstawie planów urbanistycznych z lat 1889 i 1894, dzięki którym władze Opola starały się uregulować kilka starych ulic i zabudować m.in. ul. Krakowską i Książąt Opolskich. Powstała w tym czasie kapliczka została zlokalizowana zgodnie ze zwyczajem przy drodze prowadzącej do dworca kolejowego, by podróżny mógł polecić się opiece Opatrzności Bożej, Matki Boskiej i Świętych.

W niszach poszczególnych boków wybudowanej na planie kwadratu kapliczki zostały zamontowane obrazy. Od wschodu umieszczono w centrum przedstawienie Matki Boskiej Piekarskiej, nad którym wyeksponowano fotografię na porcelanie z przedstawieniem Jezusa Miłosiernego. Pod obrazem zamontowano kamienną tablicę z napisem: „BOGURODZICO DZIEWICO - / MARYJO KRÓLOWO POLSKI/ PROŚ BOGA ZA NAMI I OKAŻ/ NAM MIŁOSIERDZIE JEGO”. Od północy w niszy umieszczono obraz Święty Mikołaj, nad którym widać zdjęcie na porcelanie przedstawiające Praskie Dzieciątko Jezus. Pod obrazem zawieszono kamienną tablicę z napisem: „NAJŚWIĘTSZE DZIECIĘ/ JEZUS TO JEST ZBAWIENIE-/ ŚWIATA./ PRZYJDŹ KRÓLESTWO TWOJE”. Od południa pod wnęką niszy na zamontowanej kamiennej płycie widnieje napis: „CHRYSTE KRÓLUJ NAM/ ZAWSZE I WSZĘDZIE A NIE/ BĄDŹ NA NAS ZAGNIEWANY/ NA WIEKI”.    

oprac.Katarzyna Długosz-Niedbalec

Fotografie z archiwum WUOZ-u:

Opole1 Opole2 Opole3

Park podworski w Wierzbicy Górnej został wpisany do rejestru zabytków

Po opracowaniu dokumentacji ewidencyjnej i dendrologicznej park podworski, wchodzący w skład założenia dworsko-folwarcznego majątku Brynica (obecnie Wierzbica Górna), został dnia 04.09.2020 r. wpisany do rejestru zabytków nieruchomych województwa opolskiego. Opisywany już na przełomie XVI/XVII w. zespół dworsko-folwarczny należał do rodziny von Posadowski do 1804 r., kiedy to August Leopold von Posadowski sprzedał go Luizie, księżnej wirtemberskiej. Być może z jej osobą związana jest budowa obecnego dworu i założenie parku. Następnymi właścicielami majątku byli Theodor Gloffkatarz oraz Josef Mahlich. W 1912 r. został przejęty przez Królewski Urząd Domen.

Pierwotnie zespół dworsko-folwarczny składał się z 3 części: rezydencjonalnej (niewielki park, dwór, spichlerz, gazon z zajazdem przed fasadą dworu), gospodarczej (podwórze folwarczne z zabudowaniami inwentarskimi i gospodarczymi) i kolonii domów mieszkalnych robotników folwarcznych.

Park został założony w 1 poł. XIX w. równocześnie z budową dworu i nawiązując do jego architektury, stał się przykładem formy przejściowej pomiędzy klasycyzmem a stylem krajobrazowym. Zgodnie z prądami panującymi w sztuce parkowej dziewiętnastego wieku w parku widoczna jest zarówno osiowość i symetria charakterystyczna dla stylu klasycystycznego, jak i kompozycja swobodna, naturalistyczna będąca cechą stylu krajobrazowego. Drzewostan parku można podzielić na trzy grupy: starodrzew (głównie lipy drobnolistne, dęby szypułkowe, klony jawory, robinie akacjowe i klony pospolite), nasadzenia z lat powojennych oraz 10-20-letnie samosiewy. Najstarszymi elementami zieleni jest aleja klonowa, grupa wiązów i dębów wokół ruin ceglanej budowli, szpalery wiązów, klonów i lip wzdłuż muru ogrodzenia oraz pozostające w okolicy dworu dąb i robinia o pokroju samotniczym. Park jako wartościowy element historycznej kompozycji założenia, stanowiący oryginalne otoczenie zabytkowego dworu i spichlerza poprzez wpis do rejestru zabytków został objęty ścisłą ochroną prawną i konserwatorską.

oprac. Małgorzata Puda, Katarzyna Długosz-Niedbalec

Fotografie parku z archiwum WUOZ-u w Opolu:

Wierzbica1 Wierzbica 2 Wierzbica3
Wierzbica4 Wierzbica5 Wierzbica 6

Kolejny instrument organowy został wpisany do rejestru zabytków

W sierpniu 2020 r. został wpisany do rejestru zabytków ruchomych województwa opolskiego instrument organowy, znajdujący się w kościele parafialnym pw. św. św. Piotra i Pawła w Nakle. Ten 20-głosowy instrument o pneumatycznej trakturze i stożkowych wiatrownicach pochodzi z warsztatu organmistrzowskiego Carla Berschdorfa z Nysy. O czym świadczy tabliczka z napisem: C. BERSCHDORF / NEISSE, umieszczona nad dwumanuałową klawiaturą wolno stojącego przed frontem obudowy kontuaru.

Znana firma organmistrzowska Carla Berschdorfa (1887-1950), została założona w 1877 r. w Głogówku przez braci Reinholda i Maxa Hundecków, a następnie
w 1889 r. przejęta przez ich ucznia Paula Berschdorfa. Działający w Nysie od ok. 1882 r. warsztat organmistrzowski został przekazany w 1928 r. przez Paula Berschdorfa synowi Carlowi, który wiedzę na temat budowy organów zdobywał nie tylko w warsztacie swojego ojca, ale także w firmie Augusta Laukhuffa w Weikersheim. Znajomość ze słynnym berlińskim akustykiem Johannesem Biehlem w znacznym stopniu wpłynęła na sposób projektowania i budowania instrumentów w nyskiej firmie Berschorfów. Uwzględniające warunki akustyczne świątyni organy miały dobre walory brzmieniowe oparte na odpowiednim doborze głosów i menzur. Dlatego też spełniały wymagania muzyczne liturgii
i nadawały się do koncertowania i wykonywania całej światowej literatury organowej. Ponad 129 instrumentów wybudowanych przez dwie generacje Berschorfów trafiło zarówno do kościołów na Śląsku, jak i w Berlinie, Brandenburgii, Prusach Zachodnich, Pomorzu, na Malcie i w Indonezji.

Ze względu na posiadane walory historyczne oraz artystyczne instrument organowy zgodnie z Ustawą z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami został objęty ścisłą ochroną konserwatorską.

Nako1 Nako2 Nako3

Kilka słów o herbie na fasadzie pałacu w Tułach

Rozpoznany herb, znajdujący się na fasadzie powstałego w XVIII w. pałacu w Tułach, jest określany jako Budwicz rodziny Blachów. Na dwudzielnej tarczy umieszczono w poszczególnych polach czerwoną i białą lilię, przedzielone strzałą ustawioną ostrzem do góry. Nad tarczą znajduje się hełm przeszyty czerwoną strzałą ostrzem do góry. Po podziale rodu Blachów na linię ewangelicką i katolicką został także zróżnicowany herb: w klejnocie linii ewangelickiej strzała widniała nad hełmem w koronie.

Może warto wspomnieć, że pierwszym znanym przedstawicielem rycerzy pieczętujących się wyżej opisanym herbem był wymieniony w dokumencie z 1460 r. Mikołaj Kopieński z Kopienic, zwany Blachą. Jego potomkowie w początkach XVI w. stali się posiadaczami Rybnej, Sowic i Lasowic. Po sprzedaży tych majątków główną siedzibą rodu stały się Tuły leżące przy trakcie z Opola do Kluczborka. Wznieśli tam na rzucie prostokąta okazały dwukondygnacyjny barokowy pałac z mansardowym dachem. Jeszcze w latach 1856-57 dokonali jego przebudowy. Od 1867 r. do 1945 r. majątek w Tułach stał się własnością rodziny von Fürstenberg-Thule.

Dementujemy fałszywą informację o DEWASTACJI CMENTARZA ŻYDOWSKIEGO w DOBRODZIENIU

W związku z pojawieniem się w mediach doniesień o zdewastowaniu zabytkowego cmentarza żydowskiego w Dobrodzieniu Opolski Wojewódzki Konserwator Zabytków, mając na celu zapobieżenie zagrożeniom mogącym spowodować uszczerbek dla wartości wspomnianego zabytku, podjął działania w oparciu o art.4 Ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami.

W dniu 22.09.2020 r. odbyła się kontrola wpisanego do rejestru zabytków województwa opolskiego cmentarza żydowskiego, znajdującego się na peryferiach Dobrodzienia celu ustalenia stanu faktycznego. W oględzinach oprócz inspektora organu konserwatorskiego wzięli udział: Starosta Oleski, przedstawiciel Komisji Rabinicznej ds. Cmentarzy z Biura Naczelnego Rabina Polski, podinspektor Komisariatu Policji w Dobrodzieniu, Dyrektor Miejskiego Ośrodka Kultury w Dobrodzieniu oraz specjalista opracowujący dokumentację ewidencyjną cmentarzy żydowskich na terenie Opolszczyzny.

Na podstawie przeprowadzonych oględzin, a także po porównaniu dokumentacji fotograficznej z 2019 r. oraz z lipca i sierpnia 2020 r. jednoznacznie stwierdzono, że powstały w latach 20. XVIII w. kirkut jest zadbany, oczyszczony, bez jakichkolwiek śladów dewastacji czy naruszenia przestrzeni cmentarza.

Warto jednak pamiętać, że w cmentarz (hebr. bejt kwarot) w tradycji żydowskiej jest poświęconym terenem przypisanym na wieczność zajmującym go umarłym, których dusze unoszą się nad nim. Na cmentarzu, zwanym także domem życia i domem grobów, stawia się nad grobami kamienne płyty nagrobne (hebr. macewa), opatrzone hebrajskim imieniem zmarłego, datą śmierci oraz inskrypcją. Do zwyczaju należy znakowanie żydowskich grobów menorą – siedmioramiennym świecznikiem lub tarczą Dawida – Maren Dawid, sześcioramienną gwiazdą. Pierwotnie nagrobek służył do oznaczania grobu po to, aby mogli go unikać kapłani, którym kontakt ze zmarłym groził skalaniem, oraz rolnicy uprawiający ziemię.

W Polsce istnieje około 1200 cmentarzy żydowskich, na których zgodnie z zasadami judaizmu zmarli oczekują na nadejście Mesjasza. Dlatego też żydowski grób nie może być w jakikolwiek sposób naruszony, tak by nie doprowadzić do rozdzielenia świętych szczątków i zakłócenia spokoju duszy. Żelazna zasada nienaruszalności grobu stała się odstawą zaleceń opracowanych przez Komisję Rabiniczną do spraw Cmentarzy, które zabraniają kopania gruntu (w tym używania narzędzi ciężkich), wyrywania drzew i krzewów z korzeniami, odkopywania kamieni i tablic nagrobnych, samowolnego grzebania kości, podkopywania ogrodzenia cmentarza i otwierania grobów. Natomiast dopuszczalne jest: usuwanie chwastów, kwiatów, mchów (płytko zakorzenionych), koszenie trawy, zbieranie śmieci, oczyszczanie płyt nagrobnych z liści (przy czym nie wolno stosować środków chemicznych oraz ostrych narzędzi mogących uszkodzić tablice), w uzgodnieniu z Komisją wytyczanie alejek, umieszczanie tablic informacyjnych (treść napisu należy uzgodnić z Komisją), przycinanie drzew i krzewów tuż przy powierzchni ziemi i nawożenie dodatkowej warstwy ziemi.

Nie należy też odkopywać, podnosić czy ponownie ustawiać znajdujących się na cmentarzu płyt nagrobnych, które uległy przewróceniu, zarośnięciu czy też wchłonięciu w ziemię. Podsumowując, zakazane są wszelkie działania mogące naruszyć znajdujące się pod powierzchnią ziemi kości.

W obliczu naturalnego niszczenia kirkutów przez przyrodę i zjawiska pogodowe bardzo ważne jest sporządzenie dokumentacji cmentarza, na którą powinny złożyć się: opis stanu zachowania cmentarza, jego wymiary, liczba zachowanych nagrobków, zdjęcia ukazujące ogólny widok nekropolii oraz osobno każdą z macew. Dlatego też Opolski Wojewódzki Konserwator od kilku lat inwentaryzuje cmentarze żydowskie na Opolszczyźnie.

oprac.Katarzyna Długosz-Niedbalec

Fotografie wykonane w 2019 r. (1-3) i w 2020 r. (4-9), przechowywane w archiwum WUOZ-u:

Dobrodzie1 Dobrodzie2 Dobrodzie3
Dobrodzie4 Dobrodzie5  Dobrodzien6
Dobrodzie7 Dobrodzie9 Dobrodzie8

 

 

KRÓTKO o CENNYCH POLICHROMIACH z KRZYŻOWIC

Rozpoznane polichromie przedstawiające Męczeństwo na górze Ararat, Oblicze Chrystusa przy cyborium oraz Vir Dolorum (Chrystusa Boleściwego) znajdują się w kościele filialnym pw. Wniebowstąpienia Pańskiego w Krzyżowicach. Późnogotyckie malowidła pochodzą z 1 połowy XV w. i zdobią północną, południowo-wschodnią i południową ścianę prezbiterium. Oprócz wymienionych wyżej scen można jeszcze odnaleźć wizerunek św. Jerzego oraz przedstawienie Pokłonu Trzech Króli i Ukrzyżowania. Niniejsze polichromie są dziełem Mistrza Brzeskich Pokłonów Trzech Króli, zwanym także Mistrzem z Brzegu, który tworzył w okolicach Brzegu. Dzięki jego talentowi powstał największy zespół średniowiecznych malowideł, tworzący tzw. Szlak Polichromii Brzeskich, unikalny w skali europejskiej. Rozpoczyna się on od kościoła pw. św. Mikołaja w Brzegu i wiedzie przez Brzezinę, Zielęcice, Małujowice, Łukowice Brzeskie, Bierzów, Przylesie, Obórki, Krzyżowice, Pogorzelę, Gierszowice, Łosiów, Strzelniki i Kruszynę. Szlak nie obejmuje jednak wszystkich miejscowości, w których odkryto ślady średniowiecznych malowideł.

W okresie reformacji malowidła Mistrza z Brzegu w większości zatynkowano i prawdopodobnie dzięki temu przetrwały do dnia dzisiejszego. Odkrywać zaczęto je po II wojnie światowej.

Krzyzowice koci2 Krzyowice koci1

Kilka słów o herbie z ZAGADKI sprzed tygodnia

Rozpoznany herb miejscowości Michałów znajduje się w częściowo zachowanym murze gotyckim, otaczającym  kościół św. Józefa. Późnorenesansowy płaskorzeźbiony kartusz z 1615 r., podtrzymywany przez dwa putta został umieszczony w zachodniej bramie. Na podzielonej na pola tarczy umieszczono wizerunek białego psa z czarną obrożą na szyi i wysuniętym  czerwonym językiem, a w otoku napis: MICHELVIENSIS 1615 INSIGNIA CIVITATIS. Herb oznaczający  wierność  i posłuszeństwo należał do rodziny Gruttschreiberów, którzy byli od 1557–1715 właścicielami Michałowa. Umieszczona na herbie data 1615 to rok, w którym górna część Michałowa otrzymała prawa miejskie, podczas gdy tzw. dolna pozostawała wsią. Podniesienie Michałowa do rangi miasta spowodowało rozwój rzemiosła i handlu, zwłaszcza na organizowanych trzech dorocznych jarmarkach. Funkcję osady targowej, w jaką się przekształcił Michałów, pełnił aż do 1880 roku., kiedy to ostatecznie jarmarki zostały zlikwidowane. Prawa miejskie Michałów utracił w XVII w. po wojnie trzydziestoletniej.

Fotografia herbu Michałowa:

Michaw brama1

Rozwiązanie ZAGADKI sprzed tygodnia

Tydzień temu pokazaliśmy fragment polichromii, która została odkryta w 2010 r. w kościele cmentarnym pw. św. Wawrzyńca w Laskowicach, gm. Lasowice Wielkie. Prace odkrywkowe przeprowadził mgr Marcin Błaszczyk, wykonując 27 odkrywek płaszczyznowych obejmujących ściany i sklepienia. To fragmentarycznie odsłonięte malowidło ścienne wskazuje na wielość i różnorodność scen figuralnych, takich np. jak prezentowany wizerunek św. Anny Samotrzeć, które są wydzielone prostokątnymi obramieniami z kotarami i detalami architektonicznymi. Zapewne jest to Biblia pauperum wykonana temperą na drewnie. Jej prawdopodobne powstanie datuje się na 4 ćw. XVII w., czyli z czasu powstania drewnianego kościoła (1686 r.). Kolorystyka malowideł jest żywa i wyraźna, dominują czerwienie, róże, błękity i czerń.

W 1856 r. polichromie zostały zamalowane, a malarz Kurda wykonał na sklepieniu nawy i prezbiterium dwa malowidła „Najświętsza Maryja Panna” i „Chrystus Dobry Pasterz”. W 1958 r. sklepienie nawy przekształcono, tworząc sufit kasetonowy, natomiast w prezbiterium sklepienie przykryto płytami pilśniowymi i Teodor Lempik powtórzył temat wcześniejszego malowidła „Chrystus Dobry Pasterz”.

Odkrycie monet w Luboszycach

W trakcie prac brukarskich przy kościele parafialnym pw. św. Antoniego w Luboszycach, gm. Łubniany, odkryto w dniu 16.07.2020 r. zespół monet, które przekazano inspektorom Wojewódzkiego Urzędu Ochrony Zabytków w Opolu. Wśród 3029 monet pochodzących z XX wieku zidentyfikowano fenigi (1,5,10,50) z czasów II Rzeszy, Republiki Weimarskiej i III Rzeszy oraz dwie monety polskie z roku 1923 (10 gr). Oprócz wspomnianego luźnego bilonu znaleziono 19 fragmentów rulonów zawierających nieokreśloną liczbę monet niemieckich zawiniętych w papier i 1 okrągłą metalową zawieszkę z widocznym numerem 25.

Odkryte rzeczy zostaną przekazane przez Opolskiego Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków do muzeum.

Fotografie pochodzą z archiwum WUOZ-u w Opolu:

Luboszyce monety1 Luboszyce2 Luboszyce3
Luboszyce4    

 Layer 0

bip

 

PUBLIKACJE
O ZABYTKACH OPOLSZCZYZNY

Poradnik strona tytuowa

Zachęcamy do przeczytania poradnika  Więcej >>

 

link

 

ZABYTEK CHRONIONY
PRAWEM