Polichromie
 



więcej

Budownictwo drewniane



więcej

Dziedzictwo wsi



więcej

Zabytki techniki



więcej

Inne
 



więcej
 

Młynarstwo to przerób ziarna zbóż na mąkę, kaszę i inne produkty spożywcze. Znane było już w epoce neolitu w formie prostego rozcierania ziaren na płaskich, łupanych kamieniach. Rozwinęło się i rozpowszechniło poprzez zastosowanie żaren, dalszym rozwojem było zastosowanie siły wody i wiatru do poruszania kamieni młyńskich. Jeszcze pod koniec XIX w. młyny wodne i wiatraki były powszechnymi elementami krajobrazu wiejskiego, obecnie to zanikające perły architektury przemysłowej. Obiekty te są też znaczącymi zabytkami techniki, obrazującymi nam, współczesnym, rozwój techniki młynarskiej, jak też samej umiejętności wykorzystania sił natury przez człowieka.

 

image001Młyny wodne to budowle z urządzeniem do przemiału ziarna na mąkę i kaszę, poruszanym za pomocą koła wodnego lub turbiny wodnej, usytuowane nad rzekami o dużym spadku. Zazwyczaj towarzyszyły im konstrukcje piętrzące wodę, które utrzymywały jej odpowiedni poziom i regulowały lokalną gospodarkę wodną, a w ich sąsiedztwie często zakładano stawy rybne. Technologia młyna, napędzanego bezpośrednio za pomocą koła wodnego, znana była już w starożytnym Rzymie (ok. 120 lat p.n.e.), w Polsce pod koniec XII wieku. Młyny wodne nie tylko mełły zboża, także cięto w nich drewno, wyrabiano papier, proch do naboi i narzędzia, farbowano materiał. Współczesne młyny wodne napędzane są prądem elektrycznym wytwarzanym w turbinie poruszanej prądem rzeki. Obecnie większość z nich zaprzestała produkcji.

Młyn wodny w Brzegu:Tradycje mielenia zboża w Brzegu posiadają bogatą historię. Młyny na lewym brzegu Odry, przy obecnym Placu Młynów oraz na Kępie Młyńskiej istniały już w średniowieczu. Obecny młyn wodny usytuowany bezpośrednio nad kanałem zbudowany został w 1889 r. od zachodu przylega do niego budynek turbinowni z turbinami Francisa i Kaplana. W skład hydrozespołu wchodzi także budynek spichlerza i budynek administracyjno-mieszkalny oraz układ wodny z kanałem roboczym i jazem dolnym. Jest to unikalny zespół zachowany w stanie kompletnym prezentujący wartości techniczne, historyczne i krajobrazowe.

Wiatraki. Młyny wietrzne zaczęto wznosić w XIII wieku, w XIV już były rozpowszechnione i bez większych zmian przetrwały do wieku XIX. Obok młynów wodnych były to jedyne budowle przetwórstwa zbożowego o napędzie mechanicznym. Najstarszym typem wiatraka jest „koźlak” – drewniana budowla obracana wokół własnej osi. Tzw. kozioł stanowił podstawę, podtrzymującą słup, wokół którego obracano całą konstrukcję wiatraka wraz z mechanizmem, po to aby jego skrzydła mogły przyjąć odpowiednie położenie w stosunku do napędzającego je wiatru. Na podobnej zasadzie oparty jest mechanizm „paltraka”, będącego jednak konstrukcją solidniejszą i bardziej odporną na silny wiatr. Koźlak podparty jest na jednym słupie utrzymywanym przez kozioł, dlatego stosunkowo łatwo może być wywrócony, a osiowy słup nośny złamany. Paltrak, oprócz osi obrotu, opiera się dodatkowo na podłożu całym swoim obwodem wpuszczonym we wzmocnione żeliwem zagłębienie fundamentu. Rozpowszechnionym w XIX w. typem wiatraka jest wiatrak „holenderski”. Charakteryzuje się nieruchomym, masywnym korpusem (zwykle murowanym, na planie koła lub wieloboku), na którym umocowana jest bryła dachowa ze śmigłami obracana na łożysku. Pozwalało to łatwiej dostosować śmigła wiatraka do kierunku wiatru.

image002 Wiatrak w Łowkowicach Ok. 1 km na południe od wsi Dobra, na niewielkim wzgórzu w płn.-zach. części wsi Łowkowice stoi charakterystyczny zabytek tej miejscowości –wiatrak typu holenderskiego zbudowany w 1864 r., z przeznaczeniem na stały młyn zbożowy o napędzie wiatrowym. Jego cechą charakterystyczną jest nieruchomy korpus założony na planie okręgu, murowany, nakryty obrotowym (na rolkach) stożkowym dachem z poziomym wałem napędowym z czteroskrzydłowym wirnikiem wiatrowym („wiatrakiem”). Wał napędowy poprzez przekładnię uruchamiał pionowy wał główny, napędzający mechanizmy młyna. Obecnie dawny wiatrak został odrestaurowany i zaadaptowany na restaurację.

 

bip

 

PUBLIKACJE
O ZABYTKACH OPOLSZCZYZNY

oik2012okladka

W Opolskim Informatorze Konserwatorskim z 2012 r. można Więcej >>

 

ZABYTEK CHRONIONY
PRAWEM